กุมพีลชาดก

กุมพีลชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในสมัยที่พระโพธิสัตว์ทรงเวียนว่ายตายเกิดเป็นพระโพธิสัตว์ในแดนที่รุ่งเรืองแห่งหนึ่ง มีพระราชาผู้เปี่ยมด้วยทศพิธราชธรรมปกครองแผ่นดิน พระองค์มีพระราชโอรสองค์หนึ่งซึ่งมีรูปโฉมงดงามราวกับเทพบุตร แต่กลับมีนิสัยที่แตกต่างจากพระบิดาอย่างสิ้นเชิง พระราชโอรสนั้นมีจิตใจที่กระด้าง หยาบกระด้าง และมักจะกระทำการตามอำเภอใจโดยไม่คำนึงถึงผลที่จะตามมา แม้พระบิดาจะทรงอบรมสั่งสอนเพียงใด พระราชโอรสก็ไม่ทรงยินยอมที่จะเปลี่ยนแปลงพระองค์เองเลย

วันหนึ่ง พระราชาทรงรับสั่งให้จัดพิธีอภิเษกสมรสให้กับพระราชโอรส โดยทรงเลือกเจ้าหญิงจากเมืองใกล้เคียงมาเป็นพระชายา แต่ทว่า ในวันพิธี พระราชโอรสกลับทรงไม่พอพระทัยในตัวเจ้าหญิงที่ถูกเลือกมา พระองค์ทรงประกาศอย่างไม่ใยดีว่า “ข้าไม่ต้องการเจ้าหญิงผู้นี้! นางไม่คู่ควรกับข้าแม้แต่น้อย! จงไปหาหญิงสาวที่งดงามกว่านี้มาให้ข้า!”

คำตรัสของพระราชโอรสสร้างความตกตะลึงให้กับเหล่าข้าราชบริพารและพระบิดาเป็นอย่างยิ่ง พระราชาทรงกริ้วมาก แต่ก็ทรงอดทนไว้ พระองค์ทรงพยายามเกลี้ยกล่อมพระราชโอรส แต่ก็ไร้ผล พระราชโอรสทรงยืนกรานในสิ่งที่พระองค์ต้องการ

ด้วยความที่พระราชโอรสทรงมีอำนาจและเป็นที่รักของเหล่าทหาร พระองค์จึงทรงบังคับให้เหล่าข้าราชบริพารไปตามหาสาวงามตามที่พระองค์ต้องการ จนกระทั่งมีคนไปพบกับหญิงสาวนางหนึ่งชื่อว่า “กุมพีลี” นางเป็นหญิงสาวชาวบ้านที่มีรูปโฉมงดงามยิ่งนัก ดวงตาของนางเป็นประกายราวกับดวงดาว ผมของนางยาวสลวยราวกับเส้นไหมสีดำ ผิวของนางขาวผ่องราวกับไข่มุก แม้จะแต่งกายอย่างเรียบง่าย แต่นางก็ดูสง่างามราวกับเทพธิดา

เมื่อพระราชโอรสทอดพระเนตรเห็นกุมพีลี พระองค์ก็ทรงหลงใหลในความงามของนางทันที พระองค์ทรงลืมเรื่องเจ้าหญิงองค์ก่อนไปโดยสิ้นเชิง และทรงประกาศว่าจะอภิเษกสมรสกับกุมพีลีเท่านั้น

กุมพีลีเมื่อถูกนำตัวมาเข้าเฝ้าพระราชโอรส นางรู้สึกหวาดกลัว แต่ก็พยายามรักษาความสงบ นางทราบดีว่าพระราชโอรสเป็นที่รักของประชาชน และการขัดขืนอาจนำมาซึ่งภัยพิบัติ

"ข้าพระพุทธเจ้าเป็นเพียงหญิงชาวบ้าน จะคู่ควรกับพระองค์ได้อย่างไรเพคะ" กุมพีลีกล่าวด้วยเสียงอันสั่นเครือ

พระราชโอรสทรงหัวเราะเสียงดัง “อย่าพูดเช่นนั้น! เจ้ามีความงามที่หาที่เปรียบมิได้ เจ้าคู่ควรกับข้าที่สุด!”

การอภิเษกสมรสระหว่างพระราชโอรสกับกุมพีลีถูกจัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่ แต่ถึงแม้กุมพีลีจะกลายเป็นพระชายาของพระราชโอรส พระองค์ก็ยังคงทรงมีนิสัยที่กระด้างและไม่ทรงเห็นอกเห็นใจผู้อื่น พระองค์ทรงปฏิบัติต่อกุมพีลีด้วยความรักเพียงผิวเผิน และมักจะทรงทำร้ายจิตใจนางด้วยคำพูดที่หยาบคาย

วันหนึ่ง พระราชโอรสทรงประชวรหนักด้วยโรคที่ไม่เคยมีใครพบเห็นมาก่อน โรคนี้ทำให้พระวรกายของพระองค์พุพองเป็นหนอง ส่งกลิ่นเหม็นเน่าไปทั่ว ร้อนจนผิวหนังไหม้เกรียมและปวดแสบปวดร้อนอยู่ตลอดเวลา เหล่าหมอหลวงไม่สามารถหาวิธีรักษาได้ พระองค์ทรงทรมานแสนสาหัส

เหล่าข้าราชบริพารและพระบิดาต่างก็เสียใจและสิ้นหวัง แต่กุมพีลีกลับไม่ทอดทิ้งพระสวามี นางเฝ้าปรนนิบัติพยาบาลอย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย แม้ว่ากลิ่นเหม็นเน่าของโรคจะรุนแรงเพียงใด นางก็ไม่เคยปริปากบ่นสักคำ นางใช้ผ้าชุบน้ำเย็นเช็ดพระวรกายของพระสวามี ป้อนพระโอสถ และคอยอยู่เคียงข้างตลอดเวลา

วันแล้ววันเล่า ผ่านไป กุมพีลีก็ยังคงทำหน้าที่ของนางอย่างเต็มที่ แม้ว่านางจะเหนื่อยอ่อนและร่างกายก็เริ่มอ่อนแอลงจากการตรากตรำ แต่จิตใจของนางก็ยังคงเข้มแข็ง

ในขณะที่พระราชโอรสทรงทุกข์ทรมานจากโรคภัยไข้เจ็บ พระองค์ก็เริ่มตระหนักถึงความดีของกุมพีลี ยามที่พระองค์เจ็บปวดแสนสาหัส กุมพีลีคือคนเดียวที่อยู่เคียงข้าง และไม่เคยแสดงท่าทีรังเกียจหรือเบื่อหน่าย

"กุมพีลี... เจ้า... เจ้าไม่รังเกียจข้าหรือ?" พระราชโอรสตรัสถามด้วยเสียงแหบพร่า

กุมพีลีส่ายหน้าเบาๆ “ไม่เพคะ พระสวามี ท่านคือทุกสิ่งทุกอย่างของหม่อมฉัน หม่อมฉันจะทอดทิ้งท่านได้อย่างไร”

คำตอบของกุมพีลีทำให้พระราชโอรสทรงรู้สึกละอายพระทัยอย่างยิ่ง พระองค์ทรงตระหนักถึงความผิดที่ทรงมีต่อนางตลอดมา ตลอดเวลาที่ผ่านมา พระองค์ทรงปฏิบัติกับนางอย่างไม่ดี แต่กลับเป็นนางที่แสดงความรักและความเสียสละอย่างแท้จริง

พระองค์ทรงตรัสเรียกพระบิดา และสารภาพผิดในความประพฤติของพระองค์ พระบิดาทรงเห็นความเปลี่ยนแปลงในพระราชโอรส และทรงยินดีเป็นอย่างยิ่ง

เมื่อพระราชโอรสทรงหายจากอาการประชวร พระองค์ก็ทรงเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง พระองค์ทรงกลายเป็นพระราชาที่เปี่ยมด้วยเมตตาธรรม ทรงปฏิบัติต่อนางกุมพีลีด้วยความรักและให้เกียรติอย่างสูงสุด และทรงปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยความยุติธรรม

พระองค์ทรงเล่าเรื่องราวทั้งหมดที่เกิดขึ้น ให้พระบิดาและเหล่าข้าราชบริพารได้รับฟัง และทรงยกย่องความดีงามของกุมพีลีที่ได้ช่วยชีวิตพระองค์ไว้

ในที่สุด พระองค์ก็ทรงมีพระราชดำริที่จะบำเพ็ญบุญกุศลเพื่อตอบแทนคุณกุมพีลี และเพื่อเป็นแบบอย่างแก่ชนทั้งหลาย

พระราชาทรงปรึกษากับกุมพีลีถึงสิ่งที่พระองค์ทรงอยากจะทำ พระองค์ทรงถามว่า “นางกุมพีลี เจ้าปรารถนาสิ่งใดหรือไม่? ข้าจะตอบแทนบุญคุณเจ้าอย่างเต็มที่”

กุมพีลีตอบว่า “หม่อมฉันไม่ปรารถนาสิ่งใด นอกจากการที่พระสวามีจะทรงเป็นพระราชาผู้ประเสริฐ และทรงเป็นที่รักของประชาชนตลอดไปเพคะ”

พระราชาทรงประทับใจในความเสียสละของกุมพีลีเป็นอย่างมาก และทรงประกาศว่านับแต่นี้ไป กุมพีลีจะทรงเป็นพระมเหสีของพระองค์อย่างแท้จริง และจะทรงได้รับการยกย่องเฉกเช่นพระมเหสีอื่นๆ

จากนั้น พระองค์ก็ทรงจัดงานฉลองใหญ่เพื่อประกาศความรักและความผูกพันอันลึกซึ้งระหว่างพระองค์กับกุมพีลี และทรงสั่งให้มีการสร้างโรงพยาบาลขนาดใหญ่ขึ้นในพระนคร เพื่อรักษาผู้ป่วยยากไร้ โดยมีกุมพีลีเป็นผู้ดูแล

พระราชโอรสทรงดำรงตำแหน่งพระราชาต่อไปอีกนานแสนนาน ทรงปกครองแผ่นดินด้วยทศพิธราชธรรม และกุมพีลีก็ทรงเป็นพระมเหสีที่เปี่ยมด้วยความเมตตาและเสียสละ พระองค์ทรงเป็นที่รักของประชาชนทั้งแผ่นดิน

เรื่องราวของกุมพีลีกลายเป็นตำนานเล่าขานสืบไป ชนทั้งหลายต่างยกย่องในความดีงามและความเสียสละของนาง และยึดถือเป็นแบบอย่างในการดำเนินชีวิต

คติธรรม

ความดี ความเสียสละ และความอดทน สามารถเปลี่ยนแปลงจิตใจที่กระด้างให้กลับกลายเป็นความเมตตาได้ แม้แต่ผู้ที่เคยทำผิดพลาด ก็สามารถกลับตัวกลับใจและเป็นผู้ที่ประเสริฐได้ หากมีผู้ที่คอยชี้แนะและให้โอกาส

บารมีที่บำเพ็ญ

พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญบารมีคือ อุเบกขาบารมี (ความวางเฉย ไม่หวั่นไหวต่อสิ่งใด) และ เมตตาบารมี (ความปรารถนาให้ผู้อื่นมีความสุข) โดยทรงอดทนต่อความโหดร้ายของพระสวามี และทรงเมตตาปรนนิบัติพยาบาลด้วยความรัก จนสามารถเปลี่ยนแปลงพระสวามีให้กลับใจได้